ABONE OL

COVID'li Annelere Emzirme Tavsiyesi
COVID 19 Enfeksiyonunun Önlenmesi ve Kontrolü İçin Perinatal ve Yenidoğan Yönetimi ile ilgili detaylar belli oldu.

1.8. COVID 19 Enfeksiyonunun Önlenmesi ve Kontrolü İçin Perinatal ve Yenidoğan Yönetimi

1.8.1. Yenidoğan Dönemi

COVID-19 enfeksiyonu, immunitesi yeterince gelişmemiş olan yenidoğanlarda 
potansiyel olarak ağır bir hastalık tablosu yapabilir. COVID 19 enfeksiyonu olan bebekler belirgin semptomların varlığına veya yokluğuna göre sınıflandırılabilir (yetişkinlerinkine benzer bir sınıflama). Klinik belirtileri asemptomatik, hafif veya şiddetli olabilir. Verilere göre inkübasyon periyodu ortalama 3- 7 gündür (en kısa 1 gün ve en uzun 14 gün). Enfeksiyon tanısı, üst solunum yolunda (nazofaringeal ve orofaringeal), alt solunum yollarında (balgam, endotrakeal aspirat veya bronkoalveolar lavaj) veya serumda bilinen homolog sekansın saptanması ile olur. COVID-19 virüsünün nükleer asidinin enfekte kişilerin dışkı örneklerinde tespit edilebileceği bildirilmiştir. Ancak fekal bulaşın enfeksiyon kaynağı olması konusunda yeterli kanıt yoktur.

SARS-CoV-2 son derece hızlı bulaşabilen oldukça enfeksiyöz bir virustur. 
Yenidoğanlarda SARS-CoV-2 enfeksiyonunun olası bulaş yolları anneden fetüse vertikal geçiş, yakın temas yoluyla bulaş, damlacık yoluyla bulaş (aile üyeleri, ziyaretçiler) ve hastane kaynaklı enfeksiyonlar olarak sayılabilir. Vertikal bulaş, intrauterin dönemde plasenta aracılığı ile, doğum sırasında servikovajinal sekresyonların aspirasyonu veya yutulması ve postpartum periyodda anne sütü aracılığı ile oluşuabilir. COVID-19’un maternal ve fetal sonuçları hakkında araştırmalar devam etmektedir. Çin’de dokuz gebenin alındığı bir vaka serisinde anneden bebeğe vertikal geçiş gösterilememiştir. Elde edilen amniyon sıvısı, kordon kanı, yenidoğan boğaz sürüntü örneği ve anne sütü numunelerinin analizinde virüse rastlanmamıştır. Ancak maternal-bebek olası vertikal bulaşı gösteren bazı vakalar da literatürde bildirilmiştir. Enfekte bir anneden doğan bebeğin postnatal 2. saatinde alınan kan tetkiklerinde SARS-CoV-2 lgM‘nin yüksek düzeyde saptanması bebeğin in utero dönemde enfekte olduğunu düşündürmüştür. Ancak bebekten en az iki kez alınan boğaz sürüntüsünde polimeraz zincir reaksiyonu (PZR) ile SARS-CoV-2 virüsu gösterilememiştir. COVID-19 tanılı 22 gebenin alındığı başka bir çalışmada, iki annenin plasentaları incelendiğinde plasenta villöz sinsityotrofoblastlarında SARS CoV-2 spike antijenin varlığı gözlenmiştir. Bu iki vakanın bebeklerinin de SARS CoV-2 enfeksiyonu tanısı alması, plasenta aracılığı ile vertikal geçiş olasılığını düşündürmüştür. Ancak literatürde vertikal bulaşı desteklemeyen kapsamlı çalışmalar olması nedeni ile bu konu halen belirsizliğini korumaktadır.

1.8.2. Medikal Yönetim

» Şüpheli ve konfirme tanılı gebelerin doğumu, etkili izolasyon ve koruyucu 
ekipmanlarla belirlenmiş doğum salonu ya da ameliyathanelerde gerçekleşmelidir.

» COVID 19 vertikal geçiş riskini azaltmak amacıyla geç klempleme önerilmez.

» Yenidoğanların resüsitasyonu, “Yenidoğan Resüsitasyon Programı” göre 
yapılmalıdır.

» Sağlık personeli koruyucu ekipman giymelidir (bone, yüz koruyucu, gözlük, 
koruyucu elbise, eldiven, N95 maskeleri vb. dahil).

» Canlandırma işlemi doğum salonunda yapılmalı, bebeğin bu amaçla 
transferinden sakınılmalıdır.

» Anne ve yenidoğan bebeğin semptomlarına göre anne ve bebeğin 
takibine karar verilir. Bu süre içinde bebek açık yatakta değil küvöz içinde takip edilmelidir. Laboratuvar sonuçları tamamlanana kadar bebek, doğum yapılan hastane ya da sağlık kuruluşunda planlanan COVID hasta yönetimine uygun izolasyon böllümleri/ünitelerine alınmalı ve semptomlar açısından izlenmelidir.

» Yenidoğan, doğumdan sonra asemptomatikse ve şüpheli vaka olarak 
tanımlanan anne iyi ise, yenidoğan anne ile birlikte aynı odaya alınabilir; semptomlar takip edilir. Maternal test negatif ise rutin bebek bakımı devam edilir. Maternal test pozitif ise bebek test edilir. Bebek sonucu negatif ya da pozitif olsun semptomu olmayan anne ve bebek birlikte önlemler alınarak izole edilebilir. Dünya sağlık örgütü (DSÖ), anne ve bebeğin beraber kalmaları ve özellikle doğumdan hemen sonra ve emzirme sırasında kanguru anne bakımı da dahil olmak üzere ten tene temas uygulamaları sağlanmasnı önermektedir. ABD Hastalık ve Kontrol Merkezinin (CDC), anne COVID 19 kesin tanılı ya da tanı açısından araştırılıyorsa hastanede beraber kalması planlanıyorsa viral enfeksiyonun bulaşmasına yönelik sıkı önlemler alınması sağlanmalıdır şeklinde önerisi mevcuttur.

» Maternal COVID-19 testi pozitifse ya da klinik olarak hastalık semptomları 
varsa anne izolasyon altına alınmalıdır. Annede klinik olarak hastalık semptomları varsa bebek ayrılır, yenidoğan bebekte mümkünse negatif basınçlı izolasyon odasında izlenmeli ve COVID-19 testi yapılmalıdır, yenidoğan bebek uygun koruyucu ekipmanlar giyilerek takip edilmelidir.

» Yenidoğan bebeğin testi pozitifse, vaka teşhis edilen yenidoğanların 
yönetimine uygun olarak izolasyona alınmalı ve yönetilmelidir.

» Bebekler COVID-19’den şüphelenilen klinik semptomlar gösteriyorsa, 
yenidoğan yoğun bakım ünitesinde tek kişilik mümkünse negatif basınçlı izolasyon odalarına yatırılarak ileri tedavi için kabul edilmeleri gerekir.

» Hastanın odasına ve yenidoğan ünitesine erişim salgın döneminde 
sınırlandırılmalıdır.

» Şüpheli vakanın yatış işlemleri ve bakımı önceden belirlenmiş bir ekip 
(sorumlu hekim ve hemşire) tarafından yapılmalıdır. COVID tanısı alan ve hasta yenidoğan bebeğin yenidoğan yoğun bakım ünitesine yatışı işlemlerinde bu bebekler için ayrılmış uygun transport küvöz kullanılmalı, önceden belirlenmiş ve uygun koruyucu ekipmaları kullanan ekip izlem ve destekleyici bakım vermelidir.

» Yakından izlem ve destekleyici bakım verilmelidir.

» Bebeğin bakımını üstlenecek ekip kişisel koruyucu ekipman ve izolasyon 
önlemlerine uygun olarak çalışmalı ve bu konuda birim tarafından eğitilmelidir.

» Kullanılacak tıbbi malzemeler hastaya özgü olmalı, odadan çıkarılmamalı 
ve hastalar arasında malzeme paylaşımına izin verilmemelidir.

» Hasta için kullanılan portatif röntgen, ekokardiyografi, ultrason vb. ve 
hasta transferi için kullanılan nakil küvözü YBÜ’nin enfeksiyon kontrol yönergelerine göre belirlenen kurallara göre temizlenir ve dezenfekte edilmelidir.

» Kalp atış hızı, solunum, oksijen saturasyon, sıcaklık, kan basıncı, kan şekeri 
ve gastrointestinal semptomlar sürekli izlenmelidir.

» KKE’nı imha etmek için, hem hasta odasının girişinde hem de odada iki ayrı çift torbalı tıbbi atık kutusu bulunmalıdır.

1.8.3. Hava yolu yönetimi

Şüpheli veya kesin tanılı yenidoğanlarda endotrakeal entübasyon, invaziv olmayan 
ventilasyon, kardiyopulmoner resüsitasyon, entübasyondan önce manuel ventilasyon, bronkoskopi vb. gibi aerosol üretebilecek tüm operasyonlar için aşağıdaki önlemler gereklidir:

» Hava yolu bulaş önlemleri hazırlanmalı.

» N95 maskeler giyilmelidir

» Göz koruması (gözlük gibi) uygulanmalıdır.

» Vücut sıvısını bulaşını bloke etmek için uzun kollu koruyucu elbise ve 
eldivenler giyilmelidir.

» İşlemler iyi havalandırılmış bir odada yapılmalıdır.

» Odadaki kişi sayısı en aza indirilmelidir.

1.8.4. Neonatal Transport

» Transport ambulansı, yenidoğanlar için özel transport küvözleri, diğer 
yenidoğan yoğun bakım ünitesi (YDYBÜ) izleme ekipmanı, nakliye malzemeleri ve ilk yardım seti ile birlikte nakledilmelidir.

» Kabin ve araç sıkıca kapatılmalı ve izolasyon sağlanmalı ve araçta koruyucu 
ekipman, dezenfektan solüsyonu ve hızlı el dezenfektanı bulunmalıdır.

» Ambulans, aktarımdan önce ve sonra dezenfekte edilmelidir. Ayrıca, 
beraberindeki tüm tıbbi personel koruyucu ekipman giymelidir.

1.8.5. Yenidoğanlarda COVID-19 enfeksiyonu ile ilişkili klinik belirtiler

1.8.5.1. Klinik bulgular

Klinik bulgular, özellikle prematüre bebeklerde spesifik değildir. Bu nedenle vital 
bulgular, solunum ve gastrointestinal semptomları yakından izlemek gerekir. Isı düzensizliği: Enfekte olmuş bir bebeğin sıcaklığı düşük, yüksek veya normal olabilir.

Solunum ve kardiyovasküler semptomlar: Bu semptomlar takipne, burun kanadı 
solunumu, solunum çabası, apne, öksürük veya taşikardiyi içerebilir. Diğer bulgular: diğer bulgular beslenmede azalma, letarji, kusma, ishal ve abdominal distansiyonu içerebilir.

1.8.5.2. Laboratuvar bulguları

Laboratuvar bulguları spesifik olmayabilir. 
Tam kan sayımı (TKS): erken dönemde normal veya azalmış lökosit sayıları veya azalmış lenfosit düzeyi gösterilebilir. Diğer bulgular: diğer bulgular arasında hafif trombositopeni ve kreatin kinazda artış, alkalin fosfataz, alanin aminotransferaz, aspartat aminotransferaz ve laktat dehidrojenazda artış sayılabilir.

SARS-CoV-2 virüsü üst solunum yolu (nazofaringeal ve orofaringeal), alt solunum 
yolu (endotrakeal aspirat veya bronkoalveoler lavaj), kan ve dışkıda tespit edilebilir.

1.8.5.3. Radyografik bulgular

Akciğer görüntüleme: Çoğu hastada normaldir. Yama tarzında konsolidasyon, 
fokal konsolidasyon ve atelektazi de olabilir. Abdominal radyografi: Bu intestinal ileusun karakteristik radyografik özelliklerini gösterebilir.

1.8.6. Şüpheli COVID 19 enfeksiyonu tanımı

COVID-19 enfeksiyon şüphesi olan yenidoğanların tanımı, doğumdan 14 gün 
önce ve doğumdan 28 gün sonra COVID 19 enfeksiyonu öyküsü olan annelerden doğan bebekler veya COVID-19 ile enfekte olan hastalara doğrudan maruz kalan yenidoğanlardır (aile üyeleri, bakıcılar, sağlık personeli ve ziyaretçiler dahil).

1.8.7. Doğrulanmış COVID 19 enfeksiyonunun tanımı

Aşağıdaki kriter ile COVID-19 enfeksiyonunun tanısı doğrulanabilir:

» SARS-CoV-2 virüsü nükleik asit için real time floresans polimeraz zincir 
reaksiyonu (RT-PCR) ile test edilen solunum yolu örnekleri pozitiftir;

1.8.8. Şüpheli Asemptomatik Yenidoğanlar

1.8.8.1. Laboratuvar testleri

Laboratuvar testleri tam kan sayımı, C-reaktif protein (CRP) ve RT-PCR ile SARSCoV-2 virüsü saptamasını içermelidir. 
Mümkünse örneklerin birden fazla bölgeden toplanması (iki örnek türü) tavsiye edilir: üst solunum yolu (nazofaringeal ve orofaringeal), alt solunum yolu (endotrakeal aspirat veya bronkoalveolar lavaj) önerilir. Ek örnek türleri (örn. dışkı, idrar) toplanabilir ve saklanabilir.

Örnek alan kişiler (aspirasyon, bronkoskopi ve bronkoskopik işlemler, entübasyon, 
solunum yolu numunesi) tek kullanımlık su geçirmez önlük, N95 maske, gözlük/göz koruyucu, eldiven kullanmalıdır. Eldiven öncesi ve sonrası mutlaka el hijyeni sağlanmalıdır.

1.8.9. Şüpheli Semptomatik Yenidoğanlar

1.8.9.1. Laboratuvar testleri

Laboratuvar testleri hemogram, CRP, prokalsitonin, RT-PCR ile SARS-CoV-2 virüsü 
saptamasını ve akciğer radyografisini içermelidir. Gerekirse, kardiyak markerlar ve abdominal radyografi ile birlikte karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri de yapılabilir. Diğer enfeksiyon etiyolojilerini (influenza virüsleri, solunum sinsityal virüsü, bakteri vb.) dışlamak için diğer testler düşünülmelidir.

1.8.9.2. Medikal Yönetim

Bu yenidoğanlar karantina servisine alınmalıdır. 
Hasta sonuçları COVID 19 için negatifse, enfeksiyonun etiyolojisine göre hastanın
yönetimi sağlanır.

1.8.10. Kesin Tanılı Asemptomatik Yenidoğanlar

1.8.10.1. Laboratuvar testleri

Laboratuvar testleri, CBC, CRP ve RT-PCR ile SARS-CoV-2 virüsü saptamasını 
içermelidir.

1.8.10.2. Radyografi

Akciğer görüntüleme veya akciğer ultrasonografi önerilir.

1.8.10.3. Medikal Yönetim

Yenidoğanlar karantina servisine alınmalıdır. Yakından izlem ve destekleyici bakım 
şarttır. 


1.8.11. Kesin Tanılı Semptomatik Yenidoğanlar

1.8.11.1. Laboratuvar testleri

Laboratuvar testler Tam Kan Sayımı ve CRP, kan gazı, asit-baz çalışmaları, 
kardiyak markerlar, serum elektroliti, karaciğer ve böbrek fonksiyonlarını ve RTPCR ile SARS-CoV-2 virüsü saptamasını içermelidir. Diğer enfeksiyon etiyolojilerini (influenza virüsleri, solunum sinsityal virüsü, bakteri vb.) dışlamak için diğer testler düşünülmelidir.

1.8.11.2. Radyografi

Gerekirse akciğer görüntüleme (radyografi) ve abdominal radyografi yapılabilir.

1.8.11.3. Medikal Yönetim

Bu yenidoğanlar karantina servisine alınmalıdır. Şu anda, tedavi prensibi destekleyici 
bakım ve komplikasyonların tedavisidir. Şiddetli akut respiratuvar distres sendromu (ARDS) olan bebekler için, yüksek doz pulmoner sürfaktan (PS), inhale nitrik oksit (iNO) ve yüksek frekanslı salınımlı ventilasyon (HFOV) etkili olabilir. Kritik vakalar için sürekli renal replasman tedavisi (CRRT) ve ekstrakorporeal membran akciğer (ECMO) tedavisi gerekebilir. COVID 19 enfeksiyonu olan kritik yenidoğanların yönetimi için multidisipliner bir ekip (MDT) önerilir.

Şu anda, etkili bir anti-koronavirüs ilacı yoktur. Yenidoğan döneminde antiviral 
kullanımı oldukça kısıtlıdır. Tedavi hekim tarafından vaka bazlı değerlendirilerek planlanmalıdır (Çocukluk Çağında Tedavide Kullanılabilecek İlaçların Dozları ve Uygulama Şekiller Tablosuna Bakınız). Antibiyotiklerin, özellikle geniş spektrumlu antibiyotiklerin uygunsuz kullanımından kaçınılmalıdır. Sekonder bakteriyel enfeksiyon kanıtı varsa, ilgili antibiyotikler kullanılmalıdır. Gama globulin, interferon veya hormon tedavisinin etkinliğini destekleyen hiçbir kanıt yoktur.

1.8.12. Taburculuk Kriterleri


1.8.12.1. Asemptomatik enfeksiyon

Üst hava yolu örnekleri (nazofaringeal ve faringeal swablar), COVID 19 için 2 ardışık 
sonuç negatif saptanana kadar her 2 günde bir (en az 24 saat aralıklarla) toplanmalı ve test edilmelidir.


1.8.12.2. Hafif enfeksiyon

Hastanın vücut ısısı 3 günden fazla bir süre normal olmalı, semptomlar düzelmeli 
ve üst solunum yolu sekresyonundan (nazofaringeal ve faringeal swablar) toplanan örnekler iki ardışık kez (en az 24 saat ara ile) COVID 19 testi için negatif göstermelidir.

1.8.12.3. Ağır enfeksiyon

Vücut ısısı 3 günden fazla süre normal seyretmeli, belirtiler düzelmeli ve akciğer 
görüntüleme inflamasyonun ortadan kalktığını göstermelidir. Üst solunum yolundan (nazofaringeal ve faringeal swablar) ve alt solunum yolundan toplanan numuneler, COVID 19 için art arda (en az 24 saat arayla) negatif göstermelidir.

1.8.13. Anne sütü

Bebekler, olası tanılı ya da kesin tanılı COVID 19 annelerden anne sütü çoğu bebek 
için en iyi beslenme kaynağıdır. Bebeklerde anne sütündeki ana risk anne ile yakın temas ile enfeksiyon riskidir. DSÖ, COVID-19 şüphesi olan veya tanı alan annelerin emzirmeye başlaması veya devam etmesi için teşvik edilmesini önermektedir.

Annelere, emzirmenin faydalarının, olası bulaşma risklerinden önemli ölçüde 
daha ağır bastığı konusunda bilgilendirilmelidir. DSÖ önerisi şüpheli, olası veya kesin tanılı COVID 19 ile enfekte anne, bebeğiyle ten tene temas uygulayabilir ve çocuğunu emzirebilir şeklindedir.

Annenin genel sağlık koşulları doğrudan 
emzirmeyi engelliyorsa, pompa ile anne sütünü sağması desteklenmelidir. Anne sütünü manuel veya elektrikli göğüs pompasıyla verilmesi durumunda , anne herhangi bir pompa veya şişe parçasına dokunmadan önce ellerini yıkamalı ve her kullanımdan sonra uygun pompa temizliği için tavsiyelere uymalıdır. Enfeksiyon önlemlerine uyarak bebeğe dokunmadan önce ellerin yıkanması ve bebeği beslerken maske takılma, annenin dokunduğu çevre yüzeylerinin dezenfekte edilmesi yani sıkı hijyen kurallarının uygulanması önerilir.

1.8.14. Özet

» COVID-19 enfeksiyonu, immatur immunitesi olan yenidoğanlara zarar 
verebilir.

» COVID-19’nin vertikal geçiş olasılığı gözardı edilemez. Bu nedenle, kordun 
klemplenmesinde gecikme tavsiye edilmez.

» Yenidoğan bölümü geçiş, karantina ve genel servislere bölünmelidir.

COVID-19 tanısı konan veya şüpheli yenidoğanların doğum odası ve yenidoğan transportunda koruyucu ekipman, dezenfektan solüsyonu ve 
hızlı el dezenfektanı bulundurulmalıdır.

» Şüpheli veya kesin tanılı bebeklerde aerosol üretebilecek tüm operasyonlar 
için, hava yolu bulaş önlemleri alınmalıdır.

» COVID-19 açısından şüpheli veya tanı alan yenidoğanlarla ilgilenen 
doktorlar ve hemşireler kişisel koruyucu ekipman kullanmalıdır.

» Pozitif annelere COVID-19 hakkında bilgi verilmeli, bulaş yolları anlatılmalı 
ve öyle emzirmeye başlanılmalı.

» Anneden ayrılma ve depresyon durumunda aile desteği sunulmalıdır. Sosyal 
hizmet uzmanları veya danışmanlar iletişimi açısından yardım sağlayabilir.

» Yenidoğanlarda COVID-19 enfeksiyonunun klinik belirtileri spesifik 
olmayabilir. Bu nedenle, yakından izlem ve tanımlamak gerekir. COVID-19’e maruz kalma riski yüksek yenidoğanların COVID-19 enfeksiyonu için izole edilmesi ve bu açıdan test edilmesi gerekir.

» Hastalığın etkin bir tedavisi bulunmamaktadır. Antibiyotiklerin, özellikle 
geniş spektrumlu antibiyotiklerin uygunsuz kullanımından kaçınılmalıdır. Yakın izleme ve destekleyici bakım önceliklidir. COVID-19 enfeksiyonu olan kritik yenidoğanların tedavisi için MDT (multidisipliner ekip) önerilir. 
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.